Zelfstandig blijven op de lange termijn op latere leeftijd draait niet in de eerste plaats om het voorkomen van één bepaalde ziekte — het gaat om het behoud van een specifieke reeks functionele vaardigheden die volgens onderzoek consequent in verband worden gebracht met langer goed en zelfstandig leven.
Het onderzoek naar levensduur heeft zich de afgelopen twee decennia steeds meer verlegd van het louter verlengen van de totale levensduur naar een verwant maar toch apart begrip: de „healthspan”, het aantal jaren dat men in goede functionele gezondheid doorbrengt, zonder noemenswaardige beperkingen. Dit onderscheid is in de praktijk van belang, omdat de gewoonten die de functionele zelfstandigheid in latere levensfasen het meest betrouwbaar beschermen, niet noodzakelijkerwijs dezelfde zijn als die welke het meest worden geassocieerd met de behandeling van een specifieke ziekte — het gaat meestal om een kleinere reeks factoren die meerdere systemen tegelijkertijd beïnvloeden.
Kracht en evenwicht: de basis van functionele zelfstandigheid
Spierkracht en evenwicht zijn misschien wel de twee fysieke vermogens die het meest direct verband houden met het behoud van zelfstandigheid, aangezien ze de basis vormen voor het vermogen om uit een stoel op te staan, trappen te beklimmen, zich te herstellen van een struikelpartij voordat deze uitmondt in een val, en dagelijkse basistaken zonder hulp uit te voeren. Weerstandstraining leidt, zelfs als er pas op latere leeftijd mee wordt begonnen, tot meetbare toename in spierkracht en gaat sarcopenie (leeftijdsgebonden spierverlies) direct tegen, terwijl balansgerichte training — zoals tai chi of eenvoudige, gestructureerde oefeningen waarbij men op één been staat — sterke aanwijzingen biedt voor het specifiek verminderen van het valrisico, los van de algehele toename in spierkracht, aangezien balans en kracht enigszins verschillende neuromusculaire systemen betreffen die beide bewuste aandacht verdienen.
Valpartijen: een onevenredig groot risico dat proactief moet worden aangepakt
Een val op latere leeftijd heeft veel grotere gevolgen dan dezelfde val op jongere leeftijd — met name heupfracturen gaan gepaard met een aanzienlijke toename van het sterfterisico in het daaropvolgende jaar, grotendeels als gevolg van de combinatie van een operatie, langdurige immobiliteit en het verlies aan zelfstandigheid dat hier vaak uit voortvloeit. Naast kracht- en evenwichtstraining zijn praktische aanpassingen in huis (voldoende verlichting, losliggende vloerkleden verwijderen, handgrepen in badkamers), regelmatige oogcontroles en een periodieke evaluatie van medicijnen die het evenwicht kunnen beïnvloeden of duizeligheid kunnen veroorzaken (bepaalde bloeddrukmedicijnen, kalmeringsmiddelen en enkele andere) zijn allemaal door onderzoek onderbouwde, concrete maatregelen die het valrisico aanzienlijk verminderen.
Tip
Een eenvoudige, goedkope veiligheidsronde door de woning — waarbij specifiek de verlichting in gangen en op trappen wordt gecontroleerd, losliggende vloerkleden worden vastgezet of verwijderd en ervoor wordt gezorgd dat veelgebruikte voorwerpen niet bereikbaar zijn zonder te klimmen of overmatig te reiken — pakt in één middag een aanzienlijk deel van de vermijdbare risicofactoren voor vallen aan.
Lees gratis verder
Maak een gratis account aan om verder te lezen — en krijg toegang tot onze volledige gezondheidsbibliotheek, persoonlijke gezondheidstips en ondersteuning van vertrouwde partners wanneer u meer dan alleen informatie nodig heeft.
Heb je al een account?
