Geneesmiddelen tegen jicht: allopurinol versus colchicine

Jicht wordt veroorzaakt door naaldvormige urinezuurkristallen die zich in en rond gewrichten vormen, wat leidt tot een plotselinge, zeer pijnlijke ontsteking, meestal in de grote teen. Twee medicijnen komen steeds weer ter sprake in gesprekken over jicht — allopurinol en colchicine — en er wordt soms aangenomen dat ze onderling uitwisselbaar zijn, simpelweg omdat ze beide in verband worden gebracht met dezelfde aandoening. In werkelijkheid pakken ze totaal verschillende aspecten van het probleem aan, en als je dat verschil begrijpt, wordt duidelijk waarom een arts op verschillende momenten in de behandeling het ene, het andere of beide medicijnen kan voorschrijven.

Waarom jicht vaak twee verschillende soorten behandeling vereist

Een goede behandeling van jicht houdt doorgaans in dat twee afzonderlijke kwesties moeten worden aangepakt: hoe een actieve opflakkering die al aan de gang is te kalmeren, en hoe de kans op toekomstige opflakkeringen te verminderen door het urinezuurgehalte op de lange termijn te verlagen. Geen enkel medicijn vervult beide taken even goed, wat mede de reden is waarom behandelplannen voor jicht vaak bestaan uit meer dan één geneesmiddel dat voor verschillende doeleinden en op verschillende tijdstippen wordt gebruikt, in plaats van één enkel recept dat alles moet dekken.

Allopurinol: de productie van urinezuur geleidelijk verminderen

Allopurinol behoort tot een klasse geneesmiddelen die xanthineoxidaseremmers worden genoemd; deze werken door het enzym te blokkeren dat verantwoordelijk is voor de productie van urinezuur in het lichaam. Bij consistent gebruik gedurende weken tot maanden verlaagt dit gestaag de totale hoeveelheid urinezuur die in het bloed circuleert, waardoor er minder grondstof beschikbaar is voor de vorming van nieuwe kristallen en bestaande kristalafzettingen op langere termijn geleidelijk kunnen oplossen. Daarom wordt allopurinol over het algemeen beschouwd als een preventiestrategie voor de lange termijn en niet als een middel om pijn tijdens een actieve opflakkering te behandelen — het heeft geen noemenswaardig ontstekingsremmend effect en werkt niet snel genoeg om acute symptomen te verlichten.

Colchicine: het temperen van de ontstekingsreactie, niet het urinezuur zelf

Colchicine werkt via een geheel ander mechanisme: het verstoort de manier waarop bepaalde witte bloedcellen reageren op urinezuurkristallen, waardoor de intense ontstekingsreactie die de pijn, zwelling en roodheid van een jichtaanval veroorzaakt, wordt getemperd. Het verlaagt het urinezuurgehalte helemaal niet — het pakt de reactie van het lichaam op de kristallen aan in plaats van de kristallen zelf. Dit maakt colchicine nuttig in twee verschillende situaties: bij de behandeling van een acute aanval wanneer vroeg wordt gestart, en, in een veel lagere dosis, om aanvallen te helpen voorkomen tijdens de eerste paar maanden na het starten met allopurinol, voordat het urinezuurgehalte de tijd heeft gehad om zich volledig te stabiliseren.

Snelle vergelijking

	Allopurinol	Colchicine
Doel	Langdurige preventie van toekomstige opflakkeringen	Behandeling van een acute opflakkering, of kortdurende preventie van opflakkeringen bij het starten van een andere behandeling
Werkingsmechanisme	Blokkeert het enzym dat urinezuur produceert	Vermindert de ontstekingsreactie op urinezuurkristallen
Inwerkingtreding	Weken tot maanden voor volledig effect op de urinezuurspiegel	Uren tot een dag of twee voor verlichting van symptomen bij een acute opflakkering
Typische gebruiksduur	Doorlopend, vaak voor onbepaalde tijd	Korte kuren bij opflakkeringen; lage dagelijkse dosis gedurende een beperkte profylactische periode
Belangrijke waarschuwing	Kan bij aanvang tijdelijk een opflakkering veroorzaken; vereist dosistitratie	Smalle marge tussen een effectieve dosis en een dosis die gastro-intestinale bijwerkingen veroorzaakt

Waarom het starten met allopurinol de situatie tijdelijk kan verergeren

Een van de meer contra-intuïtieve aspecten van de behandeling van jicht is dat het starten met allopurinol op korte termijn juist een opflakkering kan uitlokken in plaats van deze te voorkomen. Naarmate de urinezuurspiegel begint te veranderen, kunnen bestaande kristalafzettingen losraken en zo een ontsteking veroorzaken, ook al werkt het medicijn op de lange termijn precies zoals bedoeld.