Vaginale infecties: oorzaken en behandeling

De schappen met vrij verkrijgbare geneesmiddelen worden gedomineerd door antischimmelproducten tegen schimmelinfecties, wat leidt tot een aanname die logisch lijkt, maar vaak onjuist is: dat ongewone afscheiding of een vreemde geur duidt op een schimmelinfectie. In werkelijkheid is bacteriële vaginose (BV) de meest voorkomende oorzaak van deze symptomen bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd — en een behandeling met antischimmelmiddelen helpt hier helemaal niet tegen, aangezien het helemaal geen schimmelprobleem is.

Bacteriële vaginose (BV)

BV is niet zozeer een infectie die van buitenaf wordt binnengedrongen, maar eerder een verstoring van het evenwicht tussen de bacteriën die normaal gesproken aanwezig zijn. De gezonde omgeving van de vagina wordt doorgaans gedomineerd door lactobacillen, die een zure pH-waarde in stand houden waardoor andere bacteriën in toom worden gehouden. Wanneer dat evenwicht verstoord raakt – waardoor andere van nature voorkomende bacteriën zich overmatig kunnen vermenigvuldigen – ontstaat BV. Dit gaat meestal gepaard met een dunne, grijs-witte afscheiding en een kenmerkende visachtige geur die vaak sterker merkbaar is na geslachtsgemeenschap, maar – en dit is belangrijk – het veroorzaakt doorgaans geen ernstige jeuk – een belangrijk verschil met schimmelinfecties dat vaak over het hoofd wordt gezien. Omdat het om een bacteriële in plaats van een schimmelinfectie gaat, is een behandeling met antibiotica nodig, en geen antischimmelcrèmes.

Schimmelinfecties

Schimmelinfecties ontstaan door een overmatige groei van candida, een schimmel die normaal gesproken in kleine hoeveelheden aanwezig is. Ze gaan doorgaans gepaard met een dikke, witte, „kwarkachtige“ afscheiding, samen met aanzienlijke jeuk en irritatie — waarbij jeuk het betrouwbaardere onderscheidende symptoom is in vergelijking met BV. Schimmelinfecties komen opvallend vaker voor na een antibioticakuur, omdat antibiotica de beschermende lactobacillen verstoren die candida normaal gesproken in toom houden, waardoor de schimmel zich kan uitbreiden. Dit wordt behandeld met antischimmelmiddelen, die zowel zonder recept als op recept verkrijgbaar zijn.

Trichomoniasis

Trichomoniasis is een seksueel overdraagbare aandoening die wordt veroorzaakt door een parasiet, en verschilt op een belangrijk punt van de twee bovengenoemde aandoeningen: veel mensen hebben helemaal geen symptomen, terwijl anderen een schuimige, geelgroene afscheiding met een opvallende geur ontwikkelen. Omdat de aandoening seksueel overdraagbaar is, moeten bij de behandeling beide partners tegelijkertijd worden behandeld, zelfs als slechts één van hen symptomen vertoont — anders is herinfectie waarschijnlijk.

De beschermende rol van het vaginale microbioom

Alle drie de bovengenoemde aandoeningen hebben een gemeenschappelijk onderliggend thema: een verstoring van het normale, door lactobacillen gedomineerde vaginale milieu dat anders schadelijke overgroei in toom houdt. Antibiotica, hormonale veranderingen en bepaalde hygiënische praktijken kunnen dit evenwicht allemaal verstoren, wat mede verklaart waarom inzicht in wat dat evenwicht beschermt net zo nuttig is als inzicht in de infecties zelf.

Waarom douchen de situatie verergert in plaats van verbetert

Douchen wordt vaak gezien als een maatregel voor hygiëne, maar het verstoort direct het hierboven beschreven beschermende bacteriële evenwicht en wordt consequent in verband gebracht met een hoger risico op zowel bacteriële vaginose als bekkeninfecties, niet met een lager risico. De vagina is onder normale omstandigheden zelfreinigend, en inwendig spoelen verwijdert vaak niet alleen de resten van de bacteriën, maar ook de beschermende bacteriën, waardoor de omgeving kwetsbaarder wordt in plaats van in enige zinlijke zin schoner.

Wanneer een vrij verkrijgbare behandeling zinvol is — en wanneer niet

Een vrij verkrijgbare antischimmelbehandeling is zinvol voor iemand die eerder een bevestigde schimmelinfectie heeft gehad en hetzelfde specifieke patroon herkent (dikke afscheiding, aanzienlijke jeuk, geen sterke geur). Bij een eerste episode, of bij symptomen die niet duidelijk aan dat patroon voldoen — met name een visachtige geur met minimale jeuk, wat eerder op bacteriële vaginose (BV) wijst — is een gedegen onderzoek nuttiger dan gissen, aangezien het behandelen van de verkeerde aandoening daadwerkelijke verlichting vertraagt en ervoor kan zorgen dat het werkelijke probleem blijft bestaan of verergert.