Astma is niet alleen een aandoening die bij kinderen voorkomt — het kan zich ook pas op volwassen leeftijd voor het eerst ontwikkelen, en gevallen die op volwassen leeftijd ontstaan, vertonen vaak een iets ander verloop dan het astma dat de meeste mensen zich voorstellen.
Astma wordt vaak geassocieerd met de kindertijd, maar een aanzienlijk deel van de astmadiagnoses wordt pas voor het eerst gesteld op volwassen leeftijd, soms bij mensen die voorheen helemaal geen ademhalingsproblemen of allergieën hadden. Astma dat op volwassen leeftijd ontstaat, vertoont doorgaans een iets ander patroon dan de klassieke, door allergieën veroorzaakte vorm die bij kinderen voorkomt — het is vaak hardnekkiger, minder duidelijk gekoppeld aan specifieke allergenen en gaat vaker gepaard met andere aandoeningen van de luchtwegen, wat mede de reden is waarom het in eerste instantie soms verkeerd wordt gediagnosticeerd als een aanhoudende verkoudheid, bronchitis of eenvoudige conditieverlies.
Wat er werkelijk gebeurt in de luchtwegen
Astma gaat gepaard met een chronische ontsteking van de luchtwegen in combinatie met een verhoogde gevoeligheid (hyperreactiviteit), waardoor de spieren van de luchtwegen te snel samentrekken als reactie op verschillende triggers. Tijdens een astma-aanval gebeuren er drie dingen tegelijk: de spieren van de luchtwegen trekken samen (bronchospasme), het slijmvlies van de luchtwegen raakt ontstoken en gezwollen, en de slijmproductie neemt toe — alle drie vernauwen ze de ruimte waar lucht doorheen kan stromen, wat leidt tot het kenmerkende piepende ademhaling, hoesten, beklemming op de borst en kortademigheid. Tussen de aanvallen door, vooral bij milde of goed onder controle gehouden astma, kunnen de luchtwegen er bijna normaal uitzien en functioneren, wat mede de reden is waarom astma soms wordt onderschat door mensen die slechts af en toe symptomen ervaren.
Veelvoorkomende triggers die het waard zijn om te identificeren
Allergenen — huisstofmijt, pollen, huidschilfers van huisdieren, schimmel — blijven veelvoorkomende triggers, zelfs bij astma dat op volwassen leeftijd ontstaat, hoewel een duidelijke allergische oorzaak minder vaak wordt vastgesteld dan bij astma bij kinderen. Luchtweginfecties zijn een van de meest voorkomende triggers voor opflakkeringen bij mensen die al astma hebben, en kunnen soms ook dienen als de eerste aanleiding waardoor voorheen niet-gediagnosticeerd astma bij volwassenen aan het licht komt bij iemand met een onderliggende aanleg. Lichamelijke inspanning, koude lucht, sterke geuren of dampen, bepaalde medicijnen (waaronder aspirine en andere NSAID’s bij een specifieke subgroep van astmapatiënten, en in sommige gevallen bètablokkers), en blootstelling op de werkplek — stof, chemische dampen, bepaalde beroepsallergenen — zijn allemaal goed gedocumenteerde triggers, waarbij beroepsastma specifiek wordt erkend als een aparte, belangrijke categorie die het waard is om te identificeren, aangezien het wegnemen van de blootstelling op de werkplek cruciaal kan zijn voor de behandeling.
Belangrijk
Een plotselinge verergering van kortademigheid die niet verbetert met een noodinhalator, het onvermogen om volledige zinnen uit te spreken vanwege kortademigheid, blauwachtige lippen of vingertoppen, of een piekstroomwaarde die aanzienlijk onder de persoonlijke basiswaarde van een persoon ligt, zijn tekenen van een ernstige astma-aanval die spoedeisende zorg vereist, en geen opflakkering die thuis kan worden behandeld.
Hoe astma bij volwassenen wordt gediagnosticeerd
Spirometrie, een ademhalingstest die meet hoeveel en hoe snel lucht kan worden uitgeademd, is het standaard diagnostisch hulpmiddel. Deze test wordt vaak uitgevoerd vóór en na het inhaleren van een bronchodilatator om te zien of de luchtstroom aanzienlijk verbetert — een positieve reactie ondersteunt de diagnose astma. Omdat astmasymptomen aanzienlijk kunnen overlappen met andere aandoeningen, met name bij volwassenen, is het onderzoek vaak ook bedoeld om overlappende aandoeningen uit te sluiten of te identificeren, zoals chronische obstructieve longziekte (COPD, vooral relevant bij huidige of voormalige rokers), stembanddisfunctie of hartgerelateerde oorzaken van kortademigheid, aangezien de behandelingsmethoden hiervoor aanzienlijk verschillen van de standaardbehandeling voor astma.
Behandeling: onderhouds- en noodmedicatie vervullen verschillende rollen
Astmamedicijnen vallen uiteen in twee functioneel verschillende categorieën die het belangrijk is om afzonderlijk te begrijpen. Verlichtende (nood)inhalatoren, die doorgaans een kortwerkende bronchodilatator zoals salbutamol (Ventolin) bevatten, werken binnen enkele minuten om de luchtwegspieren te ontspannen tijdens een acute aanval, maar doen niets om de onderliggende ontsteking aan te pakken die de aandoening veroorzaakt. Controlemedicatie, meestal inhalatiecorticosteroïden zoals budesonide (Pulmicort) of fluticason (Flixotide), die dagelijks worden ingenomen ongeacht de symptomen, pakken die onderliggende ontsteking in de loop van de tijd aan en vormen de basis voor astmacontrole op de lange termijn — als je ondanks regelmatig gebruik van een controller-medicijn vaak een noodinhalator nodig hebt, duidt dit over het algemeen erop dat het behandelingsschema met de controller moet worden aangepast, en niet simpelweg dat vaker gebruik van de noodinhalator de oplossing is. Montelukast (Singulair), een leukotrieenreceptorantagonist die als tablet wordt ingenomen, wordt soms toegevoegd bij specifieke triggerpatronen, met name bij door inspanning veroorzaakte of allergiegerelateerde symptomen, en bij ernstiger, slecht onder controle gehouden astma hebben nieuwere biologische geneesmiddelen die zich richten op specifieke ontstekingsroutes de behandelingsmogelijkheden de afgelopen jaren aanzienlijk uitgebreid.
Goed leven met astma bij volwassenen
Goed onder controle gehouden astma zou een bijna normaal activiteitenniveau mogelijk moeten maken, inclusief lichaamsbeweging, met minimale afhankelijkheid van een noodinhalator — frequente nachtelijke symptomen, beperking van activiteiten of gebruik van een noodinhalator vaker dan een paar keer per week duiden over het algemeen op een suboptimale controle die het waard is om met een arts te bespreken, in plaats van dit te accepteren als een onvermijdelijke uitgangssituatie. Een schriftelijk astma-actieplan, opgesteld in samenwerking met een arts, waarin staat wat er bij verschillende symptoomniveaus moet gebeuren (waaronder wanneer de onderhoudsmedicatie tijdelijk moet worden verhoogd en wanneer spoedeisende hulp moet worden gezocht), hangt sterk samen met betere resultaten en minder bezoeken aan de spoedeisende hulp in vergelijking met het reactief omgaan met opflakkeringen zonder plan.
